سوم رمضان 663 ق به سلطنت رسيد . امر وزارت را به شمس الدّين محمّد جوينى داد . اباقا مدّتى با مدّعيان سلطنت در خراسان و خوارزم جنگيد . با حملهء نوقاى ( فرمانده بركه خان ) به دربند و اران در 663 ق ، همراه برادر خود يشموت عازم دفع او شد . اباقا بعد از مرگ بركه ، درگير نزاع با جانشين وى يعنى منكوتيمور شد و جنگ‌هاى متعددى با او كرد كه به پيروزى اباقا انجاميد . اباقا چون هلاكو ، درصدد گسترش امپراتورى خود از سواحل فرات به سوى شام و فلسطين و مصر بود ، با دولت مماليك مصر درگير جنگ شد . دو بار ( 18 جمادى الاوّل 671 ق و 10 ذيقعده 675 ق ) با ملك ظاهر بيبرس در بيره ( جنوب تركيه ) و ابلستان جنگيد و شكست خورد . با شنيدن خبر شكست مغول و تسخير قيساريه به آسياى صغير تاخت ، سيواس را گرفت و معين الدّين پروانه از وزيران معروف سلجوقيان روم را كه سبب حملهء بيبرس به بلاد روم شده بود ، در 676 ق در الاطاغ به قتل رساند . اباقا سرانجام در 20 ذىحجه 680 ق در همدان درگذشت . جسد وى را همجوار گور هلاكو در نزديكى درياچه اروميه به خاك سپردند . نك : اخبار سلاجقه روم ، ص 38 به بعد ؛ تاريخ گزيده ، صص 591 - 593 . ص 45 چنگيز خان مغول پسر يسوكاى بهادر و ملقب به تموچين و مؤسس دولت مغول كه در 549 ق متولد شد و در سيزده سالگى به جاى پدر ، رياست قبيلهء قيات ( از قبايل مغول ) را به عهده گرفت . چند سالى به دفع مدعيان خود پرداخت . آنگاه تمام طوايف و قبايل مجاور را مطيع خود كرد و بر دولت كرائيت و نايمان پيروز شد و در قوريلتايى كه تشكيل يافت از جانب كاهن اعظم مغول ، در 599 ق لقب چنگيز خان يافت . او در 603 ق طوايف قرقيز را مطيع كرد . سپس دولت تاتارى اويغور را منقرض ساخت . بعد ختن و كاشغر را گرفت و با سلطان محمد خوارزمشاه همسايه شد . چنگيز خان درصدد روابط دوستانه با او برآمد و محمود يلواج را به سفارت نزد او فرستاد . امّا چندى بعد غاير خان در شهر اترار به فرمان سلطان محمد خوارزمشاه ، تعدادى از بازرگانان مغول را به قتل رساند . اين امر چنگيز را خشمگين كرد و خواهان تسليم غاير خان شد . امّا چون سلطان محمد از تسليم غاير خان خوددارى ورزيد ، چنگيز خان به انتقام خون بازرگانان مغول ، در 614 ق ، به قلمرو